جبر یا اختیار ؟ 

جبر یا اختیار؟ انسان در طول  زندگی خود، با انتخابهای گوناگونی مواجه می گردد. این انتخابها را می توان به در تشبیه نمود. انسان هر دری را که بگشاید، چند درِ دیگر در برابر خویش می یابد الی آخر... بنابر این تعداد احتمالات انتخابهای انسان بی نهایت است(10 به توانِ n). تمامی شکلهای احتمالات انتخابهای بی نهایتِ انسان و پیامدهای آن در خزائن غیب الهی وجود داشته و ثبت است. ما اختیار داریم در هر شرایطی، یکی از این ثبت شده های بی نهایت را انتخاب نماییم( ماده و زمان و مکان پس از انفجار بزرگ(Big Bang) پیدایش یافته است. بدیهی است که خالق کائنات که فراتر از بُعد زمان و مکان، به علم خود از آنچه از ازل تا ابد می گذرد آگاهی داشته و بر وجود سیطره دارد، می داند که چه کسی از اختیار خویش در حیات زمینی، حسن استفاده و چه کسی سوء استفاده خواهد کرد). اما شرایطی جبری نیز در زندگی هر انسان اعمّ از عوامل محیطی،  فرهنگی، ژنتیک و... وجود دارد که بر برخی از انتخابهای وی تأثیر می گذارد که بعضاً انسان خود در عالم ذَر برای خویشتن رقم زده است. حیات دنیا را می توان به یک معادلۀ یک مجهولی تشبیه نمود: در این معادله، تولد و میزان قدرت عقلی و جسمی و سلامت فرد و وضعیت اخلاقی و فرهنگی و مالیِ والدین او و نیز زمان مرگ مشخص است و مجهول این معادله که سعادت یا شقاوت ابدی انسان است با رفتارهای صحیح او در این شرایط محاسبه می گردد. برای حلّ این معادله، زمانی محدود وجود دارد. هر قدر انسان از جواب صحیح در محاسبه دورتر باشد از رستگاری و لطف خدا دورتر خواهد بود. هیچ اتفاقی در زندگی انسان نمی افتد مگر این که به صورت خاصّی برای وی برنامه ریزی شده است. برای گرفتن تصمیمات درست در معادلۀ زندگی، اولین گام، بهره گیری از تعالیم کتاب آموزشی و آموزگار (کتاب آسمانی و پیامبر) است.

*ضمناً از هر انسان به میزان علم و عقل و قدرت و امکاناتی که به وی اعطا شده است انتظار داشته و بازخواست می کنند. در داوری نهایی، تمامی عوامل دخیل در نحوۀ عملکرد شخص به دقت تجزیه و تحلیل و تحلیل می گردد.

امام صادق(ع) دربارۀ مسألۀ جبر و اختیار می فرماید: «نه جبر است و نه تفویض(اختیار مطلق) بلکه امری است بین این دو».